KTNT – Chương trình xây dựng nông thôn mới được thực hiện với mong muốn thu hẹp khoảng cách sống giữa nông thôn và thành thị. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, chúng tôi đã trao đổi với ông Nguyễn Quang Dũng, quyền Giám đốc Trung tâm Phát triển cộng đồng nông thôn (Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp – Bộ Nông nghiệp và PTNT). Ông Dũng cho biết:
 |
| Xây dựng nông thôn mới phải dựa vào nội lực cộng đồng. |
Bài IV: Mâu thuẫn giữa tăng thu nhập cho nông dân và giữ bản sắc làng
Xây dựng nông thôn mới là việc đổi mới tư duy và nâng cao năng lực của người dân cùng cộng đồng địa phương, từ đó tạo ra động lực giúp họ chủ động trong phát triển kinh tế, xã hội…
Xây dựng nông thôn mới còn góp phần thực hiện chính sách vì nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thay đổi cơ sở vật chất và diện mạo đời sống, văn hoá, sinh hoạt của đồng bào. Qua đó, thu hẹp khoảng cách sống giữa nông thôn và thành thị, giữa miền xuôi và miền núi..
Nhiều ý kiến cho rằng, việc xây dựng mô hình nông thôn mới hiện không đạt được hiệu quả như mong đợi. Nguyên nhân do đâu, thưa ông?
Có thể nói, phát triển nông thôn tại Việt Nam được đề cập từ đầu những năm 1990, tuy bắt đầu muộn hơn so với thế giới nhưng không có nghĩa là nội dung và phương pháp phát triển nông thôn có nhiều khác biệt, tách rời với lý thuyết và nội dung phát triển nông thôn của thế giới.
Thứ nhất, việc triển khai xây dựng nông thôn mới thời gian qua chưa mang lại hiệu quả như mong đợi là do nguồn nhân lực ở cả Trung ương và địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu công việc. Cán bộ tham gia chương trình chưa nhận thức rõ việc áp dụng, cách khuyến khích sự tham gia của cộng đồng.
Thứ hai, việc xây dựng mô hình phát triển nông thôn mới mang xu hướng như các dự án đầu tư, tâm lý ỷ lại, trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước còn phổ biến. Vì vậy, các mô hình đó, dù được thực hiện thí điểm, cũng không có khả năng nhân rộng vì thiếu tính bền vững.
Thứ ba, đối tượng tác động của chương trình là người dân nông thôn nhưng ngay từ đầu đã không được xác định rõ. Do vậy, họ không tham gia tích cực trong các hoạt động của chương trình. Hơn nữa, các mô hình điểm đều được xây dựng tại quy mô cấp xã, là cấp chưa thực sự cận kề với người dân nên chưa tạo được động lực mạnh mẽ để huy động họ tham gia tích cực.
Thứ tư, nhận thức của cán bộ lãnh đạo các cấp và người dân về phát triển nông thôn mới còn nhiều bất cập. Do vậy, khi thực hiện xây dựng mô hình tại địa phương, họ vẫn còn đứng ngoài cuộc, chưa thực sự đóng vai trò chính và quan trọng, quyết định sự thành bại của mô hình.
Thứ năm, đội ngũ cán bộ trong hệ thống hỗ trợ công tác phát triển nông thôn thường làm thay phần việc mà đáng ra địa phương phải tự làm.
Vậy, theo ông, muốn xây dựng mô hình nông thôn mới mang lại hiệu quả cao thì cần phải thực hiện như thế nào?
Trong điều kiện nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước hạn hẹp, cần phải dựa vào nội lực và do người dân làm chủ. Với cách này, xây dựng nông thôn mới cấp cơ sở sẽ đảm bảo được đồng thời phát triển con người và tổ chức cộng đồng, phát triển kinh tế.
Xây dựng nông thôn mới là nhằm tìm kiếm cơ chế vận động trong nội bộ mỗi cộng đồng và các tổ chức bên ngoài một cách phù hợp, để sự hỗ trợ của Nhà nước sẽ tạo ra những thay đổi, chuyển biến lớn trong phát triển nông thôn tại mỗi địa phương. Việc huy động nội lực cộng đồng để thực hiện các hoạt động phát triển có vai trò rất quan trọng.
Xây dựng nông thôn mới là quá trình lâu dài và liên tục. Để đảm bảo tính thống nhất, cần thiết phải xây dựng một kế hoạch phát triển tổng thể có định hướng dài hạn. Tuy nhiên, muốn gì vẫn phải đảm bảo yếu tố hài hoà giữa yêu cầu tính thống nhất trong phát triển với năng lực hiện tại của cộng đồng. Để đem đến sự thay đổi mạnh mẽ, có hiệu quả thì công tác phát triển nông thôn cấp cơ sở phải được thực hiện liên tục. Cần tạo ra một phong trào với sự vào cuộc của người dân địa phương và các cấp chính quyền liên quan. Muốn vậy, mô hình phát triển nông thôn mới phải sát với điều kiện thực tế và có khả năng nhân rộng.
Xin cảm ơn ông!
